Đánh giá và xếp hạng đại học đang là xu thế đang diễn ra của các quốc gia trên thế giới. Động lực chủ yếu của xu thế này là đòi hỏi nâng cao hơn nữa chất lượng và tính minh bạch của các cơ sở giáo dục đại học trong bối cảnh một thế giới cạnh tranh và thay đổi nhanh chóng. Ở Việt Nam, dù Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có chủ trương phân tầng và xếp hạng các trường đại học và cao đẳng nhưng, theo tìm hiểu của chúng tôi, hiện chưa có một bảng xếp hạng toàn diện các cơ sở giáo dục đại học chính thức nào được công bố.

Với mục đích khuyến khích các trường đại học minh bạch hóa thông tin về cơ sở của mình cũng như đẩy nhanh quá trình đổi mới tiệm cận các chuẩn mực quốc tế, chúng tôi triển khai thực hiện đề án nhằm thử xếp hạng các cơ sở giáo dục đại học Việt Nam. Báo cáo nhằm đề xuất một bộ tiêu chí giúp so sánh các cơ sở giáo dục đại học Việt Nam. Bộ tiêu chí được lựa chọn sao cho có thể đo lường được bằng số liệu công khai và tự kiểm chứng độc lập. Các nguyên lý được chúng tôi áp dụng khi thiết lập bảng xếp hạng này là: phù hợp với hoàn cảnh Việt Nam, định lượng, khả tín, khách quan và khuyến khích các trường hướng tới chuẩn mực quốc tế.

Bảng xếp hạng có thể được nhiều đối tượng khác nhau sử dụng. Đối với chính phủ, đây có thể được xem như một tài liệu tham khảo độc lập và sơ lược về một số chọn lọc cơ sở giáo dục đại học Việt Nam. Đối với học sinh và phụ huynh, bảng xếp hạng có thể được xem dùng phác họa về tương quan giữa các trường này trước khi đi sâu vào tìm hiểu về trường và ngành nghề mình cần quan tâm. Đối với chính các cơ sở giáo dục đại học, bảng xếp hạng có thể được xem như một lăng kính giúp các trường nhìn lại những mặt mạnh và yếu của mình trong so sánh với cơ sở giáo dục bậc cao khác ở Việt Nam.

Chúng tôi nhấn mạnh rằng bảng xếp hạng này chỉ có ý nghĩa tham khảo. Đánh giá một cơ sở giáo dục đại học cần rất nhiều tham số, thậm chí có những tham số không thể định lượng được. Kết quả của bảng xếp hạng chỉ phản ánh một phần chất lượng của cơ sở giáo dục. Vị trí cao thấp giữa hai cơ sở giáo dục đại học hoàn toàn không có nghĩa trường này “tốt” hơn trường kia ở tất cả các mặt. Bên cạnh đó, những trường nằm ngoài bảng xếp hạng không có nghĩa chúng có chất lượng “kém” hơn những trường được nếu trong báo cáo này. Chúng tôi do đó khuyến cáo không nên dùng những chỉ số kỹ thuật này làm thước đo chất lượng tổng thể của một cơ sở giáo dục đại học, một nhiệm vụ cần những đánh giá về giáo dục toàn diện và đầy đủ hơn.

Báo cáo xếp hạng này chắc chắn có nhiều hạn chế liên quan đến tiêu chí xếp hạng và thiếu số liệu cập nhật từ các trường. Trong tương lai, chúng tôi tin rằng với sự hợp tác của các cơ sở giáo dục đai học và phản hồi từ xã hội, báo cáo của chúng tôi sẽ trở nên hoàn thiện hơn. Chúng tôi hy vọng cũng sẽ có một xếp hạng cập nhật với phương pháp ngay càng tốt, thu thập được thêm nhiều dữ liệu cũng như đưa ra bức tranh toàn diện, chi tiết về các cơ sở giáo dục đại học. Điều ấy chỉ có thể thực hiện được nếu như các cơ sở giáo dục đại học tiếp tục minh bạch trong chia sẻ thông tin bên cạnh nỗ lực thúc đẩy quá trình đổi mới và nâng cao chất lượng của nhà trường.

Chúng tôi chân thành cảm ơn GS. Trần Nam Bình (Đại học New South Wales, Australia) và GS. Lê Văn Cường (Đại học Paris 1, CH Pháp) đã có nhiều phản biện và góp ý hữu ích cho báo cáo. Chúng tôi cũng xin cảm ơn các bạn tình nguyện viên và cộng tác viên đã tham gia quá trình thu thập số liệu để thực hiện nghiên cứu này.